Om
jezelf, je kleding of je omgeving schoon te maken is zeep erg
nuttig. Het product is in staat om vettig vuil en kleurstoffen te
verwijderen, iets waarvoor alleen water niet toereikend is. Zeep
kapselt als het ware het vuil in, waardoor het beter kan
wegspoelen.
Zeep (Latijn: sapo) werd tot eind 19e eeuw gemaakt van natuurlijke
vetsoorten zoals reuzel, boter, traan, hennepolie, lijnolie,
raapolie, of een mengsel van sommige oliën. Raapolie kreeg in ons
land steeds meer de voorkeur. De aanwezigheid van een oliemolen in
de buurt kwam dan ook goed uit voor de zeepproductie. Omdat
Rotterdam een belangrijk handelscentrum was, beschikten de
Rotterdamse zeepziederijen bovendien over geregelde
grondstoffenaanvoer.
De nauwe relatie tussen oliën en zeep blijkt ook uit de
Rotterdamse stedelijke accijns. Zij vielen namelijk in dezelfde
categorie, samen met traan en honing. Twaalf stuivers op elke ton
zeep, dat moest hier tot de Franse tijd worden afgedragen. Deze
lucratieve impost werd door de stad verpacht en de beëdigde
pachters keurden meteen de kwaliteit van de zeep. Zij gaven een
biljet af, dat nodig was om de zeep elders te mogen verkopen.
Bovendien moest alle zeep die Rotterdam binnenkwam bij hen worden
ingevoerd. Zo hadden de pachters een sleutelrol bij de handel in
zeep, wat soms scherpe conflicten uitlokte met de
producenten.
Uit dit systeem volgde in de 19e eeuw naar dezelfde principes een
landelijke accijns, die pas in 1893 werd afgeschaft. Vanwege deze
accijns werd het zeepziedersbedrijf tot in detail door het Rijk
geregeld, wat leidde tot verstarring. Nadat deze praktijk werd
afgeschaft steeg het verbruik per hoofd van de bevolking enorm. De
prijs daalde erdoor en de weg was vrij voor nieuwe
productiemethoden. De consument zou tot ver in de 20e eeuw
voortdurend meer zeep en wasmiddelen gaan gebruiken.
Nog steeds zijn oliën en vetten onlosmakelijk verbonden aan de zeepproductie: een deels Rotterdamse multinational als Unilever kende binnen de onderneming tot ver in de 20e eeuw zelfs een uitgesproken 'margarine-kant' en 'zeep-kant'.
Volgende: Zeepproductie
bedrijfstakken: