De turfvoorraad raakt in West-Nederland langzaam op, net als eeuwen daarvoor het hout als brandstof was uitgeput. Turf werd als belangrijkste huisbrandstof vanaf de 18e eeuw geleidelijk door steenkool verdrongen, dat een beter rendement had en steeds beter kon worden gewonnen. De mijnbouw stelde echter in ons land tot eind 19e eeuw weinig voor. De meeste steenkool moest tot die tijd worden ingevoerd. Door de grotere transportafstanden was deze brandstof vrij duur.
Ook ten opzichte van hout stookt kolen veel beter: een ton kolen geeft ongeveer vijf maal zoveel warmte als een ton hout. Alle reden dus om bij een toenemende schaarste aan hout en turf naar de efficiëntere brandstof over te schakelen. Met belastingmaatregelen probeerde de stad al in de 17e eeuw het gebruik van (Engelse en Schotse) kolen door de nijverheid te stimuleren. Dat het leek te werken blijkt onder andere uit de inventaris van de brouwerij ‘De Twee Klimmende Leeuwen’ uit 1683 waarin sprake is van ‘54 hoed steenkolen’ en niet van turf. Een ‘hoed’ als inhoudsmaat was te Rotterdam gelijk aan een ‘half last’, te weten 10,66 hectoliter.
De industrialisering van ons land en de introductie van de stoommachine in de 19e eeuw kwamen vooral tot stand dankzij geïmporteerde kolen, niet dankzij de inheemse brandstofvoorraden. Wellicht dat de afhankelijkheid van de goedkope en schijnbaar onuitputtelijke turf – toch met laag energierendement – een rem vormde op de invoering van de stoommachine? Een stoommachine – voor bijvoorbeeld een stoomgemaal – zou enorme hoeveelheden turf nodig hebben. Bij het ontwerpen van het stoomgemaal ‘De Cruquius’ in de Haarlemmermeer (in dienst anno 1849) ging men aanvankelijk uit van een turfgestookte machine, maar dit werd ernstig ontraden door de Engelse leveranciers ervan, die het technisch onhaalbaar achtten. Inderdaad verbruikte het gemaal 12 ton kolen per dag, hetgeen met turf nooit geëvenaard kon worden.
In de haven van Rotterdam werd al in de middeleeuwen steenkool uit Engeland aangevoerd. Juist in deze stad werden eind 18e eeuw de eerste stoommachines van ons land opgebouwd. De eerste stoomscheepjes die Rotterdam aandeden verstookten nog hout en turf, maar de beperkingen daarvan bleken spoedig. Kolen had de toekomst en de massale overslag ervan zou de haven geen windeieren leggen.
Volgende: Einde van de turfwinning
bedrijfstakken: