Vuil werk voor buitenlanders

Veel onmisbare ambachten staan in de schaduw van de historische belangstelling. Wie bijvoorbeeld iets wil weten over de schoorsteenveger komt van een koude kermis thuis. Er is weinig geschreven over dit bedrijf dat werd gerekend tot de 'onaangenaamste, gevaarlijkste, ongezondste en moeijelijkste' die in de stad waren te vinden. De kleding van de schoorsteenveger was - eenmaal afgedragen - volgens een toverlantaarnplaatje alleen nog goed voor de vogelverschrikker.
Zijn werk is tot ieders nut, want een geveegde schoorsteen trekt beter. Bovendien zal er veel minder makkelijk brand in ontstaan, wat in een dichtbebouwde stedelijke omgeving een voorwaarde is om rampen te vermijden. Stadsbesturen eisten dan ook van de inwoners dat de schoorsteen regelmatig werd onderhouden. Het vak genoot desondanks weinig aanzien. Het verdiende niet altijd goed en schoorsteenvegers (of hun vrouwen) hadden er noodgedwongen vaak een baantje bij. Zo bestierden zij bijvoorbeeld in de 17e eeuw in Rotterdam als extraatje nog een winkeltje of een logement voor zeelieden. In 1644 sloten vier Rotterdamse schoorsteenvegers een overeenkomst over het onderling uitbesteden van 'nachtwerk' waarmee het leeghalen van riolen, goten en secreten werd bedoeld. De inkomsten werden gelijkelijk verdeeld, zodat men minder gevoelig was voor de nukken van de markt.

Het vegen werd steeds vaker door Italianen gedaan, die letterlijk het vuile werk opknapten maar met argwaan werden bekeken. Al in de 17e eeuw figureerden zij in de zedenschets van J.H. Krul getiteld De Vryagie vanden Italiaenschen Schoorsteenveger. Het was niet voor het laatst dat de schoorsteenveger centraal stond in volkstoneel of lectuur. Twee eeuwen later domineerden Italianen kennelijk nog steeds dit ambacht en niet alleen in Rotterdam. Behalve Italianen waren ook talloze Zwitsers uit het aangrenzende Italiaanstalige kanton Ticino (Tessin) als rookverdrijver, schoorsteenveger en schoorsteenmetselaar in ons land actief.